رادیوگرافی OPG و سفالومتری دیجیتال
دركلینیك رادیولوژی و سونوگرافی دکتر شماعی
رادیوگرافی دیجیتال دندان و فک یکی از روشهای مهم برای بررسی سلامت دندانها، استخوانهای فک و ساختارهای صورت است.
دو تصویربرداری پرکاربرد در دندانپزشکی و ارتودنسی، رادیوگرافی پانورامیک یا OPG و سفالومتری دیجیتال هستند. در مرکز رادیولوژی و سونوگرافی دکتر شماعی در مشهد، تصویربرداری OPG و سفالومتری دیجیتال با هدف تهیه تصاویر مناسب برای بررسیهای دندانپزشکی، جراحی فک و صورت و برنامهریزی درمان ارتودنسی انجام میشود.
- رادیوگرافی OPG چیست؟
رادیوگرافی OPG که با نامهای رادیوگرافی پانورامیک، عکس پانورکس یا عکس کامل فک و دندان نیز شناخته میشود، تصویری کلی از دندانها، فک بالا، فک پایین و مفاصل فکی ـ گیجگاهی تهیه میکند. در یک تصویر OPG میتوان بخش زیادی از ساختارهای دهان و فک را بهصورت همزمان مشاهده کرد. این ویژگی باعث شده است که رادیوگرافی پانورامیک در بسیاری از بررسیهای اولیه دندانپزشکی کاربرد داشته باشد. کاربردهای عکس OPG دندانپزشک ممکن است
برای موارد زیر رادیوگرافی OPG درخواست کند:
- بررسی وضعیت کلی دندانها و استخوان فک
- ارزیابی دندانهای نهفته، بهویژه دندان عقل
- بررسی محل رویش دندانهای دائمی در کودکان
- بررسی تعداد یا نبود بعضی دندانها
- ارزیابی پیش از کشیدن دندان
- بررسی ضایعات احتمالی فک، مانند کیستها
- بررسی شکستگیهای فک و صورت
- ارزیابی اولیه برای درمان ارتودنسی
- برنامهریزی برخی جراحیهای فک و دندان
- بررسی بیماریهای لثه و کاهش ارتفاع استخوان اطراف دندانها
- بررسی کلی مفاصل فکی ـ گیجگاهی
- ارزیابی اولیه پیش از بعضی درمانهای ایمپلنت
رادیوگرافی OPG یک تصویر کلی ارائه میدهد. برای بررسی دقیق برخی دندانها یا برنامهریزی تخصصی ایمپلنت ممکن است تصاویر تکمیلی مانند رادیوگرافی داخل دهانی یا CBCT نیز لازم باشد.
- رادیوگرافی OPG چگونه انجام میشود؟
برای انجام OPG، بیمار معمولاً بهصورت ایستاده یا نشسته در مقابل دستگاه قرار میگیرد. سر و چانه در وضعیت مشخصی ثابت میشوند و از بیمار خواسته میشود قطعه مخصوصی را با دندانهای جلویی نگه دارد. بازوی دستگاه در مدت چند ثانیه بهآرامی در اطراف سر حرکت کرده و تصویر پانورامیک فک و دندانها را تهیه میکند. انجام OPG: سریع و بدون درد است. نیاز به تزریق ندارد. معمولاً در چند دقیقه انجام میشود. نیازی به قرار دادن فیلم بزرگ داخل دهان ندارد. پس از تصویربرداری محدودیتی ایجاد نمیکند. ثابت نگه داشتن سر و رعایت دستور کارشناس، نقش مهمی در وضوح تصویر دارد.
آمادگی قبل از رادیوگرافی OPG برای انجام عکس پانورامیک دندان
معمولاً نیازی به ناشتایی یا آمادگی خاصی نیست.پیش از تصویربرداری باید وسایل فلزی ناحیه سر و گردن برداشته شوند، از جمله: عینک گوشواره و پیرسینگ گردنبند سنجاق یا گیره فلزی مو سمعک دندان مصنوعی متحرک پلاک یا وسیله متحرک ارتودنسی وجود این وسایل ممکن است باعث ایجاد سایههای اضافی و کاهش کیفیت تصویر شود. در صورت بارداری یا احتمال بارداری، حتماً پیش از انجام تصویربرداری مسئول مرکز را مطلع کنید..
سفالومتری دیجیتال نوعی رادیوگرافی استاندارد از سر و صورت است که بیشتر برای بررسی روابط استخوانهای فک، دندانها و بافت نرم صورت استفاده میشود. این تصویر به متخصص ارتودنسی کمک میکند موقعیت فک بالا و پایین، زاویه دندانها، الگوی رشد صورت و تناسب اجزای صورت را ارزیابی کند. سفالومتری معمولاً به دو شکل اصلی تهیه میشود:
سفالومتری لترال در سفالومتری لترال، تصویر از نمای جانبی سر و صورت تهیه میشود. این نوع تصویر بیشترین کاربرد را در برنامهریزی درمان ارتودنسی دارد. سفالومتری قدامی ـ خلفی این تصویر از روبهرو تهیه میشود و ممکن است برای بررسی تقارن صورت، انحراف فکها و بعضی مشکلات اسکلتی مورد استفاده قرار گیرد. نوع تصویر مورد نیاز در نسخه دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی مشخص میشود.
- کاربردهای سفالومتری دیجیتال
سفالومتری دیجیتال ممکن است برای موارد زیر درخواست شود:
- برنامهریزی درمان ارتودنسی
بررسی رابطه فک بالا و پایین
- ارزیابی جلو یا عقب بودن فکها
- بررسی الگوی رشد صورت اندازهگیری زوایای فک و دندانها
- ارزیابی موقعیت دندانهای جلویی
- بررسی تناسب بافت نرم صورت
- برنامهریزی جراحی فک و صورت
- مقایسه وضعیت بیمار قبل، حین و پس از درمان
ارزیابی نتایج درمان ارتودنسی متخصص ارتودنسی با مشخص کردن نقاط استاندارد روی تصویر و انجام اندازهگیریهای سفالومتریک، طرح درمان مناسب را تعیین میکند.
- سفالومتری چگونه انجام میشود؟
در زمان سفالومتری، سر بیمار در موقعیت استاندارد و ثابتی قرار میگیرد. ممکن است از نگهدارندههای مخصوص گوش و پیشانی برای جلوگیری از حرکت استفاده شود.بله، اما وجود وسایل ثابت ارتودنسی در تصویر دیده میشود. وسایل متحرک باید پیش از تصویربرداری خارج شوند.
- آیا برای OPG و سفالومتری نیاز به تزریق است؟
خیر. در این تصویربرداریها هیچ تزریق یا ماده حاجبی استفاده نمیشود.تصویر در مدت کوتاهی تهیه میشود و بیمار باید در زمان تصویربرداری بدون حرکت بماند. بسته به نوع درخواست، ممکن است لازم باشد دندانها روی هم قرار داشته باشند و لبها در وضعیت طبیعی باشند.
- سفالومتری دیجیتال:
بدون درد است. نیاز به تزریق ندارد. در زمان کوتاهی انجام میشود. برای انجام آن نیازی به ورود به فضای بسته نیست. امکان ذخیره و ارسال دیجیتال تصویر را فراهم میکند.
تفاوت OPG و سفالومتری چیست؟
OPG و سفالومتری هر دو از تصویربرداریهای خارج دهانی دندانپزشکی هستند، اما کاربرد متفاوتی دارند.
OPG یک نمای کلی و پانورامیک از دندانها، فکها و بخشهایی از مفاصل فکی ارائه میدهد. این تصویر بیشتر برای بررسی وضعیت کلی دندانها، دندان عقل نهفته، ضایعات فک و برنامهریزی برخی درمانهای دندانپزشکی استفاده میشود.
سفالومتری تصویری استاندارد از سر و صورت تهیه میکند و بیشتر برای بررسی روابط فکها، رشد صورت و برنامهریزی درمان ارتودنسی یا جراحی فک کاربرد دارد. در بسیاری از بیماران ارتودنسی، متخصص هر دو تصویر OPG و سفالومتری را درخواست میکند؛ زیرا اطلاعات این دو روش مکمل یکدیگر هستند.
مزایای تصویربرداری دیجیتال دندان و فک
در تصویربرداری دیجیتال، تصویر مستقیماً در سیستم رایانهای ثبت میشود. از مزایای این روش میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مشاهده سریع تصویر امکان بزرگنمایی بخشهای مورد نظر
- قابلیت تنظیم روشنایی و کنتراست ذخیره و بایگانی آسانتر
- امکان ارسال دیجیتال برای دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی
- کاهش احتمال آسیب یا گم شدن فیلم چاپی
- امکان مقایسه تصاویر جدید با بررسیهای قبلی
کیفیت نهایی تصویر علاوه بر دستگاه، به وضعیت صحیح بیمار و ثابت ماندن سر هنگام تصویربرداری نیز وابسته است.
- آیا اشعه OPG و سفالومتری خطرناک است؟
در رادیوگرافی دیجیتال OPG و سفالومتری از مقدار کم و کنترلشدهای اشعه ایکس استفاده میشود. انجام این تصاویر زمانی که توسط دندانپزشک یا متخصص درخواست شده باشد، معمولاً اطلاعات مهمی برای تشخیص و برنامهریزی درمان فراهم میکند. با این حال، لازم است تصویربرداری فقط در صورت نیاز پزشکی انجام شود. در صورت بارداری یا احتمال بارداری، پیش از تصویربرداری حتماً مسئول مرکز و پزشک خود را مطلع کنید.
- آیا کودکان میتوانند OPG و سفالومتری انجام دهند؟
بله. رادیوگرافی OPG و سفالومتری ممکن است برای بررسی رشد دندانها، دندانهای نهفته و برنامهریزی درمان ارتودنسی در کودکان و نوجوانان درخواست شود. ضرورت انجام تصویربرداری باید توسط دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی تعیین شود. همکاری کودک و ثابت نگه داشتن سر در زمان تصویربرداری برای تهیه تصویر مناسب اهمیت دارد.
- آیا برای انجام OPG و سفالومتری باید ناشتا بود؟
خیر. برای انجام رادیوگرافی پانورامیک و سفالومتری نیازی به ناشتایی نیست و فرد میتواند غذا و داروهای معمول خود را مصرف کند. پیش از تصویربرداری فقط باید وسایل فلزی و پروتزهای متحرک ناحیه سر و گردن برداشته شوند.
- نتیجه OPG و سفالومتری چگونه تحویل داده میشود؟
تصاویر دیجیتال میتوانند بر اساس امکانات مرکز بهصورت چاپی، فایل دیجیتال یا از طریق سامانه مشاهده تصاویر در اختیار بیمار یا پزشک ارجاعدهنده قرار گیرند. بهتر است نسخه پزشک را همراه داشته باشید تا نوع دقیق تصویر، مانند OPG، سفالومتری لترال یا سفالومتری قدامی ـ خلفی، مطابق درخواست تهیه شود.
رادیوگرافی پانورامیک دندان یا OPG و سفالومتری دیجیتال برای بررسیهای دندانپزشکی، ارتودنسی و جراحی فک و صورت انجام میشود. برای انجام تصویربرداری بهتر است نسخه دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی را همراه داشته باشید. همچنین تصاویر قبلی خود را برای مقایسه و پیگیری درمان ارائه دهید. برای اطلاع از شرایط پذیرش، ساعت کاری و دریافت نوبت OPG یا سفالومتری دیجیتال در مشهد میتوانید با كلینیك رادیولوژی و سونوگرافی دکتر شماعی تماس بگیرید.
پرسشهای متداول درباره OPG و سفالومتری
- عکس OPG چقدر طول میکشد؟
فرایند تصویربرداری معمولاً فقط چند دقیقه طول میکشد و چرخش دستگاه در اطراف سر در مدت کوتاهی انجام میشود.
- آیا گرفتن عکس OPG درد دارد؟
خیر. OPG کاملاً بدون درد است و هیچ وسیلهای وارد بدن نمیشود.
- آیا عکس پانورامیک همه مشکلات دندان را نشان میدهد؟
خیر. OPG یک تصویر کلی ارائه میدهد. برای بررسی پوسیدگیهای کوچک، ریشه یک دندان یا برنامهریزی دقیق ایمپلنت ممکن است تصاویر تکمیلی لازم باشد.
- آیا برای ارتودنسی هر دو عکس OPG و سفالومتری لازم است؟
در بسیاری از موارد بله، اما نوع تصاویر لازم را متخصص ارتودنسی با توجه به شرایط بیمار مشخص میکند.
- آیا با وجود سیم ارتودنسی میتوان OPG انجام داد؟
بله، اما وجود وسایل ثابت ارتودنسی در تصویر دیده میشود. وسایل متحرک باید پیش از تصویربرداری خارج شوند.
- آیا برای OPG و سفالومتری نیاز به تزریق است؟
خیر. در این تصویربرداریها هیچ تزریق یا ماده حاجبی استفاده نمیشود.